Cadimi trong phân bón và nông sản: nguồn gốc, ngưỡng và cách kiểm soát

Cadimi (Cd) là kim loại nặng bị nhiều thị trường nhập khẩu siết chặt, đặc biệt với nhóm rau ăn lá, gạo, ca cao và một số loại trái cây. Với doanh nghiệp xuất khẩu, một lô hàng vượt ngưỡng Cd thường đồng nghĩa với trả hàng, tiêu hủy hoặc bị đưa vào diện kiểm tra tăng cường.

Cadimi vào nông sản bằng đường nào

Cây trồng hút Cd từ đất. Lượng Cd trong đất đến từ ba nguồn chính:

• Phân lân. Quặng apatit dùng làm nguyên liệu sản xuất phân lân có thể chứa Cd tự nhiên. Bón lâu năm, Cd tích lũy dần trong tầng canh tác.
• Nước tưới và bùn thải. Khu vực gần cơ sở công nghiệp, mỏ hoặc dùng nước kênh ô nhiễm.
• Đất nền. Một số vùng có nền địa chất giàu Cd tự nhiên.

Độ pH của đất ảnh hưởng rất mạnh. Đất chua làm Cd tan ra dạng cây hút được dễ hơn, nên cùng một hàm lượng Cd tổng số trong đất, ruộng chua sẽ cho nông sản nhiễm cao hơn ruộng trung tính.

Ngưỡng cần quan tâm

Ngưỡng Cd khác nhau theo từng nhóm sản phẩm và từng thị trường, và có thay đổi theo thời gian. Trước khi làm hồ sơ, cần xác định đúng quy định đang áp dụng cho mặt hàng và thị trường cụ thể của mình thay vì dùng một con số chung.

Kiểm soát theo trình tự nào

1. Thử đất trước, đừng đợi thử nông sản

Phân tích Cd và pH của đất tại vùng trồng cho biết rủi ro trước cả một vụ. Chi phí thấp hơn nhiều so với việc phát hiện khi hàng đã đóng container.

2. Kiểm tra nguyên liệu phân bón đầu vào

Với nhà máy phân bón, thử Cd trong nguyên liệu nhập là bước rẻ nhất để chặn vấn đề từ gốc. Với nông hộ và hợp tác xã, yêu cầu phiếu kết quả từ nhà cung cấp phân.

3. Nâng pH đất nếu đang chua

Bón vôi để đưa pH về vùng trung tính làm giảm khả năng cây hút Cd. Đây là biện pháp canh tác, hiệu quả cần vài vụ chứ không tức thì.

4. Thử nông sản trước khi xuất

Lấy mẫu đại diện cho lô, không lấy gộp nhiều lô khác nguồn vào một mẫu. Mẫu lấy sai thì kết quả dù chính xác cũng không nói lên điều gì về lô hàng.

Về phương pháp phân tích

Cd trong nền mẫu nông sản thường ở mức rất thấp, nên phương pháp phải có giới hạn phát hiện đủ nhỏ so với ngưỡng cần so sánh. Nếu giới hạn phát hiện của phương pháp cao hơn hoặc xấp xỉ ngưỡng quy định, kết quả “không phát hiện” không chứng minh được lô hàng đạt.

Khi nhận yêu cầu, VietGreen sẽ hỏi anh chị thị trường đích để chọn phương pháp có giới hạn phát hiện phù hợp, thay vì mặc định dùng một phương pháp cho mọi trường hợp.